امام دوازدهم


چكيده
وجود امام مهدي (عج) به عنوان قائم اهل البيت حتما داراي غيبتي مي باشند كه اين غيبت نه به معناي نبود حضرت و يا در خواب بودن او بلكه به معناي ظاهر نبودن وعدم دسترسي آسان به ايشان مي باشد هرچند كه در روايات ما دلايلي براي غيبت گفته شده است اما اين غيبت سري از اسرار الهي مي باشدكه بعد از ظهور امام مهدي(عج) روشن خواهد شد.

كليدواژه
امام مهدي (عج)، غيبت، امامت، ظهور.

مقدمه
قال أبو عبد اللّه (ع) قال رسول اللّه (ص) : « من مات‏ و هو لا يعرف إمام‏ زمانه‏ مات ميته جاهليه » (عاملي،1425ق: 1/153)
امام صادق (ع) از رسول خدا (ص) نقل ميكند كه ايشان فرمودند: هركس درحالي بميرد كه امام زمانش را نشناخته باشدبه مرگ جاهليت از دنيا رفته است.
بحث ازامام مهدي (عج) نه مختص به زمان ما يا عصر خاصي باشد بلكه همزمان با عصر رسول خدا(ع) بحث از وجود مهدي موعود (عج) مطرح بوده است وتا زمان ما ادامه دارد و در همه عصرها مطالب متنوع وزيادي در اين زمينه نوشته شده است .يكي از موضوعات مرتبط با امام عصر (عج) بحث از غيبت امام مي باشد.كه بايد به درستي تبيين وفهم شود .ومجال برا بدخواهان وكج فهماني كه غيبت حضرت را به عنوان نبود حضرت ،خواب بودن حضرت و غيره معني ميكنند گرفته شود.
مقاله پيش رو تلاشي است در اين زمينه كه با واكاوي مفهموم غيبت وابعاد آن در روايا ت رسيده از اهل بيت b سعي در تبيين آن داشته اند.

1-غيبت امام زمان (عج)
آغاز سخن اين كه وجود امام مهدي (عج) در دوران زندگي وامامت خود داراي غيبت مي باشند او يك امام غايب است وما در اين هيچ شكي نداريم.در روايات هم او را به اين عنوان يعني امام قائمي كه پيش از قيام داراي غيبت مي باشد معرفي كرده اند به طوريكه به جزئيات غيبت واين كه حضرت داراي دو غيبت يكي طولاني وديگري كوتاه مدت است اشاره شده است.تعداد اين روايات زياد است وما فقط به ذكر دو روايت به عنوان نمونه اشاره مي كنيم.امام صادق (ع) ميفرمايند:«براي قائم دو غيبت است يكي از آن ها طولاني وديگري كوتاه مدت.در غيبت اول(كبري)عده اي خاص از شيعيان حضرت از مكان او آگاهي دارند.ودر غيبت ديگر( صغري) ازمكان حضرت اطلاع ندارند مگر عده اي خاص از دوستداران وياوران او در امر دين».
عنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ الصَّيْرَفِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ لِلْقَائِمِ غَيْبَتَانِ إِحْدَاهُمَا طَوِيلَهٌ وَ الْأُخْرَى قَصِيرَهٌ فَالْأُولَى يَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِيهَا خَاصَّهٌ مِنْ شِيعَتِهِ وَ الْأُخْرَى لَا يَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِيهَا إِلَّا خَاصَّهُ مَوَالِيهِ فِي دِينِهِ‏ (نعماني،1397ق: 170).
در روايتي از امام باقر (ع) نقل شده است كه فرمودند: براي صاحب الامر دوغيبت است
قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع يَقُولُ‏ إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَيْبَتَيْن‏(همان).
در روايتي امام باقر (ع)آيه 30سوره مباركه ملك را به وجود مبارك امام مهدي (عج) تاويل ميبرند.

آيه شريفه ميفرمايد{اِن اَصبَحَ مآوُكُم غَوراً}يعني اگر آب در زمين فرو رود{فَمَن يَأْتِيكُمبِمَاء} معيّن چه كسي آب گوارا براي شما ميآوردكه امام باقر (ع) فرمودند :اين آيه در مورد امام نازل شده است .اگر امام شما غائب شود پس چه كسي امام (ع) را براي شما ظاهر ميكند ودر ادامه هم فرمود تاويل اين آيه نيامده است.وحتما در آينده خواهد آمد.
عن أَبِي‏ بَصِيرٍ عَنْ‏ أَبِي‏ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ‏ عَلِيٍ‏ ع‏ فِي‏ قَوْلِ‏ اللَّهِ‏ تَعَالَى‏ قُلْ‏ أَ رَأَيْتُمْ‏ إِنْ‏ أَصْبَحَ‏ ماؤُكُمْ‏ غَوْراً فَمَنْ‏ يَأْتِيكُمْ‏ بِماءٍ مَعِينٍ‏ قَالَ‏ نَزَلَتْ‏ فِي‏ الْإِمَامِ‏ فَقَالَ‏ إِنْ‏ أَصْبَحَ‏ إِمَامُكُمْ‏ غَائِباً عَنْكُمْ‏ فَمَنْ‏ يَأْتِيكُمْ‏ بِإِمَامٍ‏ ظَاهِرٍ يَأْتِيكُمْ‏ بِأَخْبَارِ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ‏ وَ بِحَلَالِ‏ اللَّهِ‏ تَعَالَى‏ وَ حَرَامِهِ‏ ثُمَ‏ قَالَ‏ أَمَا وَ اللَّهِ‏ مَا جَاءَ تَأْوِيلُ‏ هَذِهِ‏ الْآيَهِ وَ لَا بُدَّ أَنْ‏ يَجِي‏ءَ تَأْوِيلُهَا (طوسي ،1411ق: 158)
درضمن روايتي وقتي ازوجود وماهيت قائم (عج) ازامام رضا (ع) سوال ميشود:
حضرت مي فرمايند:«او چهارمين از فرزندان من است كه فرزند سيده كنيزان است كه خداوند به وسيله او زمين را از هر جوري تطهير واز هر ظلمي تطهير ميكند.عده اي از مردم در ولادت او شك ميكنند»و در ادامه فرمو:«او صاحب غيبت است قبل از قيام».
قَالَ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا«لَا دِينَ لِمَنْ لَا وَرَعَ لَهُ وَ لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا تَقِيَّهَ لَهُ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْمَلُكُمْ بِالتَّقِيَّهِ قَبْلَ خُرُوجِ قَائِمِنَا فَمَنْ تَرَكَهَا قَبْلَ خُرُوجِ قَائِمِنَا فَلَيْسَ مِنَّا فَقِيلَ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ مَنِ الْقَائِمُ مِنْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ قَالَ الرَّابِعُ مِنْ وُلْدِي ابْنُ سَيِّدَهِ الْإِمَاءِ يُطَهِّرُ اللَّهُ بِهِ الْأَرْضَ مِنْ كُلِّ جَوْرٍ وَ يُقَدِّسُهَا مِنْ كُلِّ ظُلْمٍ‏ وَ هُوَ الَّذِي‏ يَشُكُ‏ النَّاسُ‏ فِي‏ وِلَادَتِهِ‏ وَ هُوَ صَاحِبُ‏ الْغَيْبَهِ قَبْلَ‏ خُرُوجِهِ‏ فَإِذَا خَرَجَ‏ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها»(مجلسي،1363ش: 52/321).
هم چنين امام صادق (ع) ميفرمايند:«براي قائم ما غيبتي است كه مدت آن طولاني است».
عن‏ أبي‏ عبد اللّه‏(ع) ‏:«إنّ‏ للقائم‏ منّا غيبه يطول‏ أمدها»( نيلي ،1420ق:153).

غيبت به چه معناست؟
آنچه مسلم است غيبت امام (ع) به معناي نابود شدن وياحبس شدن ونبودن.ياخواب بودن ايشان نيست.بلكه غيبت او عدم دسترسي آسان به او است او دور شده اي است كه ازما دور نيست اوغائبي است كه در ميان ما هست وازميان ما نرفته است.
«بِنَفسي اَنتَ مِن مُغَيِبٍّ لَم يَخلُ مِّنا نَفسي اَنتَ مِن نَصيفِ شَرَفٍ لا يُساويَ» (دعاي ندبه)خداوند بنابر دلايلي ايشان را در غيبت قرار داده اند هرچند كه در روايات ما براي غيبت دلايلي گفته شده است. به عنوان مثال آثار متقدم اماميه سه دليل را در مورد غيبت امام دوازدهم ذكر مى‏كنند، دلايلى كه شيوه‏هاى جديد ائمه (عليهم السلام) را در فعاليتهاى مذهبى و سياسى‏شان تصوير مى‏كند.از امام صادق (ع) روايت مى‏شود كه فرموده‏اند:«قائم قبل از قيام دو غيبت دارد زيرا از كشته شدن هراسان است».
دليل دوم به نقل از امام دوازدهم روايت شده و گفته مى‏شود آن را به صحابى خود اسحاق بن يعقوب فرموده‏اند كه نياكانش همگى بظاهر بيعت حاكمان خود را به گردن داشته‏اند، اما او خود را مخفى ساخته تا قيام مسلحانه كند و بيعت هيچ حاكم جورى را بر گردن نخواهد داشت.
اين دليل را امام حسن (ع) و امام رضا (ع) نيز بيان فرموده‏اند كه«قائم بيعت هيچ حاكم جائرى را بر گردن ندارد».
دليل سوم را كلينى آورده و مى‏گويد غيبت امتحانى است كه خداوند بندگان خود را در معرض آن قرار داده تا مشخص شود چه كسى ثابت قدم و استوار در امامت امام دوازدهم باقى مى‏ماند (جاسم،1385 ق:122).
اما غيبت امام مهدي(عج) سري از اسرار الهي است كه بعد از ظهور امام (عج) منكشف مي شود به طوري كه وقتي ازامام صادق (ع) سوال مي شود حضرت ميفرمايند:«ما اجازه نداريم اين امر را براي شما منكشف كنيم».ومي فرمايد:«دليل وحكمت غيبت اوهمان حكمت بعضي از حجت هاي الهي سابق است كه خدواند متعال در قرآن از آنها نام برده است ودليل اين غيبت كشف نمي شود مگر بعد از ظهور او». سپس امام صادق (ع) مخفي بودن حكمت غيبت را تشبيه به داستان موسي و خضر(عليهم السلام) ميكنندكه حكمت سوراخ شدن كشتي،كشتن طفل وساختن آن ديوار در زماني جدايي موسي وخضر (عليهم السلام) كشف شد.
امام (ع) در ادامه فرمود:«اين امري از امر الهي و سري از اسرار الهي وغيبي از غيب الهي ميباشد و ما چون آگاهيم كه خداوند حكيم است تصديق مي كنيم كه همه كارهاي او از روي حكمت است اگر چه دليلش براي ما روشن نباشد».
وَ عَنْ‏ عَبْدِ اللَّهِ‏ بْنِ‏ الْفَضْلِ‏ الْهَاشِمِيِ‏ قَالَ‏ سَمِعْتُ‏ الصَّادِقَ‏ ع‏ يَقُولُ‏:«إِنَ‏ لِصَاحِبِ‏ هَذَا الْأَمْرِ غَيْبَهً لَا بُدَّ مِنْهَا يَرْتَابُ‏ فِيهَا كُلُ‏ مُبْطِلٍ‏ قُلْتُ‏ لَهُ‏ وَ لِمَ‏ جُعِلْتُ‏ فِدَاكَ‏؟ قَالَ‏ الْأَمْرُ لَا يُؤْذَنُ‏ لِي‏ فِي‏ كَشْفِهِ‏ لَكُمْ‏ قُلْتُ‏ فَمَا وَجْهُ‏ الْحِكْمَهِ فِي‏ غَيْبَتِهِ‏؟ قَالَ‏ وَجْهُ‏ الْحِكْمَهِ فِي‏ غَيْبَتِهِ‏- وَجْهُ‏ الْحِكْمَهِ فِي‏ غَيْبَاتِ‏ مَنْ‏ تَقَدَّمَهُ‏ مِنْ‏ حُجَجِ‏ اللَّهِ‏ تَعَالَى‏ ذِكْرُهُ‏ إِنَ‏ وَجْهَ‏ الْحِكْمَهِ فِي‏ ذَلِكَ‏ لَا يَنْكَشِفُ‏ إِلَّا بَعْدَ ظُهُورِهِ‏ كَمَا لَمْ‏ يَنْكَشِفْ‏ وَجْهُ‏ الْحِكْمَهِ لِمَا أَتَاهُ‏ الْخَضِرُ مِنْ‏ خَرْقِ‏ السَّفِينَهِ وَ قَتْلِ‏ الْغُلَامِ‏ وَ إِقَامَهِ الْجِدَارِ لِمُوسَى‏ ع‏ إِلَى‏ وَقْتِ‏ افْتِرَاقِهِمَا يَا ابْنَ‏ الْفَضْلِ‏ إِنَ‏ هَذَا الْأَمْرَ أَمْرٌ مِنَ‏ اللَّهِ‏ وَ سِرٌّ مِنْ‏ سِرِّ اللَّهِ‏ وَ غَيْبٌ‏ مِنْ‏ غَيْبِ‏ اللَّهِ‏ وَ مَتَى‏ عَلِمْنَا أَنَّهُ‏ عَزَّ وَ جَلَ‏ حَكِيمٌ‏ صَدَّقْنَا بِأَنْ‏ أَفْعَالَهُ‏ كُلَّهَا حِكْمَهٌ وَ إِنْ‏ كَانَ‏ وَجْهُهَا غَيْرَمُنْكَشِف»‏(طبرسي،1403ق:2/376 ).
بنابر اين كه زمين هيچ گاه ازحجت الهي خالي نمي شود امام عصر عليه السلام به عنوان حجت الهي براي انسان ها موجودند وآن چه از وظايف برعهده حجت الهي است امام مامور به انجام آن ها مي باشند.حجت الهي تام الاختيار بوده و حيّ وحاضر در همه صحنه ها هستند.

امام سجاد (ع) مي فرمايند:«از زماني كه خداوند آدم را خلق كرده است زمين از حجت الهي خالي نمانده است.اين حجت يا ظاهر ومشهور است يا غايب ومستور.وهيچ گاه زمين از حجت خالي نمي شود تا اين كه قيامت برپا شود واگراين گونه نشود خداوند عبادت نخواهد شد.
عن علي بن الحسين (ع في حديث قال:«لم تخل الأرض منذ خلق اللّه آدم من حجه للّه فيها ظاهر مشهور، أو غائب مستور، و لا تخلو إلى أن تقوم الساعه من حجه للّه فيها، و لو لا ذلك لم يعبد اللّه»(عاملي،1425ق: 1/168).
وجود او در زمان غيبت سراسر از بركات براي شيعيان بلكه همه هستي است كه اگر خود را به اين حجت الهي نزديك از نعمت وبركات وهدايت او بهره مند خواهيم شد واگر از او دور افتيم در ضلالت وگمراهي خواهيم افتاد.
امام صادق(ع) در ضمن روايتي مي فرمايند:«هركس حجت الهي را ترك كند هلاك خواهد شد وهركس ملازم او شود نجات خواهد يافت».
عن أبي عبد اللّه عليه السّلام‏ قال: «ما ترك اللّه الأرض بغير إمام قط منذ قبض اللّه آدم يهتدى به إلى اللّه و هو الحجه على العباد، من تركه هلك و من لزمه نجى حقا على اللّه عزّوجلّ‏».(همان:1/169).
شيعيان بلكه همه هستي از وحود او بهره مي برند بدون اينكه حتي خود ملتفت باشند همانطور كه خورشيد پشت ابر مايه روشني وبركت براي ماست و در بسياري از ما غافل از وجود آن هستيم وجود امام عليه السلام نيز دقيقا همين گونه است.از امام صادق(ع) سوال شد:«مردم چگونه ازحجت غايب مستور نفع ميبرند؟».
ايشان فرمودند:«همانطور كه از خورشيد پشت ابر وقتي ابرها آن را مي پوشانند استفاده ميكنند از وجود امام غائب نيز بهره ميبرند».
و عن‏ الصادق‏(ع) أنه‏ سئل«كيف‏ ينتفع‏ الناس‏ بالحجه الغائب‏ المستور؟» فقال:«كما ينتفع بالشمس إذا سترها السحاب‏»( همان:‏1/ 168).

نتيجه
شيعيان ابتداء بايسته وشايسته است مفهوم واژه غيبت را فهميده ودرمرحله بعد در رابطه بامرتفع نمودن موانع امر فرج حضرت حجّت (عج) با استفاده از آموزه هاي دين كوشش نمايند كه امر فرج بنا بر روايات در راس همه امور است واولين قدم ترك معاصي توسط منتظرين حضرت سپس عاري نمودن جامعه از فساد وتباهي است.


فهرست منابع:
* قرآن كريم.
1-شيخ طوسي،محمدبن حسن،(1411ق)،الغيبه،قم: انتشارات موسسه معارف اسلامي، چ اول.
2-طبرسي،احمدبن علي،(1403 ق)،احتجاج،مشهد: نشرمرتضي.
3-عاملي،محمدبن حسن حر(1425 ق)،اثبات الهداه،بيروت: انتشارات اعلمي،چ اول.
4- قمي،شيخ عباس،(1377ش)،مفاتيح الجنان،قم:انتشارات الهادي.
5-مجلسي، محمد باقر،(1363ش)،الجامعه لدرراخبارالائمه الاطهار،تهران:انتشارات اسلاميه، چ دوم.
6-محمدحسين،جاسم ،(1385ش)، تاريخ سياسي غيبت امام دوازدهم،تهران:انتشارات اميركبير، چ سوم.
7-نعماني ،ابي عبدالله محمد بن ابراهيم،(1397 ق)، الغيبه،تهران:انتشارات مكتبه الصدوق،چ اول.
8- نيلي،علي بن عبدالكريم،(1420ق)،منتخب الانوارالمضيئه في ذكرالقائم،قم:انتشارات الهادي، چ اول.

 

منبع: معاونت پژوهش حوزه علميه استان تهران

[ ۲۳ ارديبهشت ۱۳۹۸ ] [ ۰۸:۲۳:۵۲ ] [ احمد سعادت ] [ نظرات (0) ]
ارسال نظر
نام :
ایمیل :
سایت :
پیام :
خصوصی :
کد امنیتی :
[ ]
درباره وبلاگ

هر آنچه درباره امام دوازدهم، امام زمان موعودمان بايد بدانيم. اميدوارم خداوند توفيق همراهي با امام عصرمان را به همه ما عطا كند.
آرشيو مطالب
لینک دوستان
لينكي ثبت نشده است
آمار وبلاگ
امروز : 70
دیروز : 79
افراد آنلاین : 1
همه : 378